معرفی و تاریخچه دپارتمان علوم شناختی

دپارتمان علوم اعصاب شناختی وابسته به مرکز تحقیقات علوم اعصاب کرمان با هدف توسعه مطالعات علوم شناختی، به‌ویژه در حوزه پریمات‌های غیر انسان، طراحی و توسعه یافته است. این دپارتمان در تاریخ یکم خرداد ماه سال ۱۳۹۰ در ساختمانی که از طریق خیریه مولی الموحدین به دانشگاه علوم پزشکی کرمان اختصاص داده شده بود، تأسیس گردید و در ابتدای بزرگراه کرمان-ماهان مستقر می‌باشد. ماموریت اصلی این دپارتمان در آغاز فعالیت، تأسیس و توسعه آزمایشگاه‌های رفتاری و الکتروفیزیولوژی با هدف ایجاد لاین تحقیقاتی در حوزه فعالیت‌های شناختی در مدل‌های پریمات غیر انسان بود و مطالعات خود را بر کنترل اجرایی (Executive Control)، حافظه کاری (Working Memory) و پردازش زمان، با رویکرد بررسی نقش قشر پره‌فرونتال در سطوح رفتاری، الکتروفیزیولوژی و مطالعه ضایعات (Lesion Study) متمرکز نمود. در همین راستا، این دپارتمان همکاری‌های بین‌المللی خود را با دانشگاه موناش استرالیا و همچنین موسسه RIKEN ژاپن آغاز کرده و در قالب یک تفاهم‌نامه، تجهیزات نگهداری و آزمایشگاهی را به‌صورت رایگان از موسسه RIKEN دریافت نموده است. افزون بر فعالیت‌های پژوهشی، دپارتمان تربیت پژوهشگران و دانشجویان مقطع PhD علوم اعصاب را با مهارت‌های بین‌رشته‌ای شامل علوم اعصاب، فیزیولوژی، مهندسی، نرم‌افزار و همچنین پردازش داده و مدلسازی شناختی بر عهده دارد.

دپارتمان علوم شناختی از همان ابتدا رویکرد ترجمانی (Translational) را برگزید و با گسترش دامنه پژوهش‌های خود، در تاریخ یکم اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۶، آزمایشگاه‌های رفتاری و الکتروفیزیولوژی جوندگان را با همکاری دانشگاه ملی استرالیا راه‌اندازی نمود. این بخش بر پردازش‌های شناختی و ادراکی در مدل‌های جوندگان متمرکز بوده و شامل مدلسازی رفتاری و همچنین پردازش‌های الکتروفیزیولوژی داده‌های به دست آمده از ثبت سیگنال‌های الکتروکورتیکوگرام (ECoG) و ثبت تک‌واحدی (Single-Unit) در حیوانات در حال حرکت می‌شود. در کنار این مطالعات پایه، پژوهش بر روی نقش ترکیبات روان‌گردان (Psychoactive) از جمله کتامین، مورفین و اکسی‌توسین بر فعالیت‌های کنترلی در مدل‌های پریماتی، با هدف توسعه رویکرد ترجمانی و تعمیم به مدل‌های مواجهه انسانی با این مواد، به‌طور جدی دنبال می‌شود که گامی مهم در جهت کاربرد بالینی یافته‌های پایه محسوب می‌گردد. از دیگر محورهای پژوهشی این دپارتمان، ایجاد مدل اعتیاد در نخستیان غیر انسان  (Non-human Primate Model of Addiction با هدف بررسی مکانیسم‌های عصبی‑شناختی وابستگی به مواد و توسعه رویکردهای درمانی نوین است که به موازات مطالعات دارویی یادشده دنبال می‌شود.

در گام نهایی برای تکمیل زنجیره ترجمانی، دپارتمان در تاریخ یکم خرداد ماه سال ۱۴۰۱ اقدام به راه‌اندازی آزمایشگاه‌های رفتاری و الکتروفیزیولوژی انسانی نمود. این آزمایشگاه با بهره‌گیری از تکنیک‌های پیشرفته مدلسازی و بررسی سیگنال‌های الکتروفیزیولوژی از طریق روشEEG-ERP، به مطالعه فعالیت‌های کنترل اجرایی و ادراک زمان در انسان می‌پردازد و بدین ترتیب، تحقیقات این مرکز را از سطح موش تا انسان پوشش می‌دهد. به این ترتیب، دپارتمان علوم اعصاب شناختی با بهره‌مندی از همکاری‌های بین‌المللی و تجهیزات پیشرفته، توانسته است به یکی از قطب‌های مهم پژوهشی در کشور تبدیل شده و با تربیت نیروهای متخصص و توانمند، نقش مؤثری در پیشبرد دانش علوم شناختی و رویکردهای ترجمانی در دانشگاه علوم پزشکی کرمان ایفا نماید. برای مطالعه بیشتر، علاقه‌مندان می‌توانند به وب‌سایت اصلی مرکز تحقیقات علوم اعصاب کرمان (https://knrc.kmu.ac.ir/fa) و وب‌سایت اختصاصی این دپارتمان (https://cog.kmu.ac.ir/fa) مراجعه فرمایند.